Garanti Uygulamaları, Yetkili Servis Hizmetleri ve Araç alım satımı işlemlerinde Tüketici Hakları

I. GARANTİ KAPSAMINDAKİ ÜRÜN KAÇ KEZ TAMİR EDİLEBİLİR?

• Kanuni Düzenleme: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 56. maddesi ve Garanti Belgesi Yönetmeliği uyarınca; üretici ve ithalatçılar tüketiciye yönelik ürettikleri veya ithal ettikleri mallar için asgari 2 yıl garanti belgesi düzenlemek zorundadır.

• Onarım Hakkı ve Sınırı: Tüketicinin garanti süresi içinde ücretsiz onarım hakkını kullanması halinde; malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması, tamiri için gereken azami sürenin aşılması veya tamirinin mümkün bulunmadığının anlaşılması durumlarında tüketici TKHK m. 11’de yer alan diğer seçimlik haklarını (bedel iadesi veya ayıpsız misli ile değiştirme) serbestçe kullanabilir.

• Uygulamadaki Tamir Sayısı Sınırları: Garanti Belgesi Yönetmeliği ilkeleri uyarınca; ürünün teslim tarihinden itibaren garanti süresi içinde kalmak kaydıyla, 1 yıl içinde aynı arızanın 2’den fazla tekrarlanması veya farklı arızaların 4’ten fazla ortaya çıkması ya da garanti süresi içerisinde farklı arızaların toplamının 6’dan fazla olması durumlarında tüketici tekrar tamiri kabul etmek zorunda değildir.

Örnek: Garantisi devam eden sıfır km bir otomobilin klima kompresörü 1 yıl içerisinde 3 kez arızalanmış ve yetkili servis her defasında parçayı tamir ederek aracı teslim etmiştir. Araç sahibi, arızanın aynı yıl içinde 2'den fazla tekrarlanması sebebiyle dördüncü tamiri kabul etmek zorunda değildir; TKHK m. 56/3 gereğince aracın sıfırı ile değişimini veya ödediği bedelin iadesini isteyebilir.

II. SERVİSTE UZUN SÜRE KALAN ÜRÜN İÇİN NE YAPILIR?

• Azami Tamir Süresi (TKHK m. 56/3 & m. 58/3): Bir malın yetkili servis istasyonlarındaki tamir süresi, yönetmelikte belirlenen azami süreyi geçemez. Otomobil ve binek araçlar için yasal azami tamir süresi kural olarak 20 iş günüdür. (İş günlerine hafta sonları ve resmi tatiller dahil edilmez).
• Geçici Mal (İkame Araç) Tahsis Yükümlülüğü: Otomobilin tamirinin 10 iş günü içerisinde tamamlanamaması halinde; üretici veya ithalatçı, araç tamir edilip teslim edilinceye kadar tüketicinin kullanımına ücretsiz olarak ikame bir araç tahsis etmekle yükümlüdür.
• Azami Sürenin Aşılmasının Sonuçları: Azami tamir süresi olan 20 iş gününün aşılması durumunda tüketici; onarım hakkından vazgeçerek TKHK m. 11/4 ve m. 56/3 uyarınca aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini veya ödediği bedelin kesintisiz iadesini (sözleşmeden dönme) talep edebilir.

Örnek: Garantili aracı motor arızası nedeniyle yetkili servise teslim edilen vatandaşa, "yedek parça yurt dışından gelmedi" gerekçesiyle 25 iş günü boyunca araç teslim edilmemiştir. 20 iş günlük yasal azami tamir süresi aşıldığı için araç sahibi servisin "parça geldi, aracı tamir ettik alabilirsiniz" teklifini reddederek aracın sıfırı ile değiştirilmesini veya güncel bedelinin iadesini yasal olarak talep edebilir.

III. SIFIR ARAÇTA AYIP ÇIKARSA HANGİ HAKLAR KULLANILABİLİR?

• Ayıplı Mal Tanımı (TKHK m. 8): Tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek veya modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan mal ayıplıdır.

• İlk 6 Ay Kanuni Karinesi (TKHK m. 10/1): Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; malın ayıpsız olduğunu ispat etme yükümlülüğü tamamen satıcıya/bayiye aittir.

• Tüketicinin 4 Seçimlik Hakkı (TKHK m. 11/1):

  1. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme (bedel iadesi),
  2. Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
  3. Bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
  4. İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.

• Müteselsil (Zincirleme) Sorumluluk (TKHK m. 11/2): Ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme hakları doğrudan satıcı (bayi), üretici ve ithalatçıya karşı zincirleme kullanılabilir. Tüketici bu haklarıyla birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.

Örnek: Sıfır km olarak satın alınan bir aracın 2. ayında tavan boyasında fabrika çıkışlı mikron kalınlık farkı (çift kat boya) veya şanzımanında kronik bir vuruntu olduğu tespit edilmiştir. Bayi "aracı lokal boyayalım" veya "şanzımanı tamir edelim" teklifinde bulunsa dahi; tüketici ilk 6 ay içindeki bu ayıba karşı tamiri reddederek aracın sıfır km yenisiyle değiştirilmesini veya ödediği araç bedelinin iadesini isteyebilir.

IV. İKİNCİ EL ARAÇTA GİZLİ AYIP ÇIKARSA NE YAPILIR?

• Hukuki Rejim Ayrımı:

  • Satış bir galeri/otopazarı (ticari işletme) ile tüketici arasında yapılmışsa TKHK m. 8 ve 12 hükümleri uygulanır; ikinci el satışlarda satıcının ayıptan sorumluluğu 1 yıldan az olamaz.
  • Satış iki gerçek kişi (vatandaştan vatandaşa) arasında gerçekleşmişse 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 219-231 hükümleri uygulanır.

• Gizli Ayıp Kavramı ve Bildirim Külfeti (TBK m. 219 & m. 223): Dışarıdan gözle bakıldığında veya olağan bir test sürüşüyle anlaşılamayan (örn: km'si düşürülmüş, airbagleri dirençle kandırılmış, motor bloğunda çatlak olan) ayıplar gizli ayıptır. Alıcı, devraldığı aracı imkan bulunur bulunmaz gözden geçirmeli ve olağan gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp gördüğünde bunu gecikmeksizin (uygun bir süre içinde) satıcıya bildirmelidir.

• Ağır Kusur ve Hile Hali (TBK m. 225 & 231 / TKHK m. 12/3): Satıcı aracı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurlu ise veya ayıbı hile ile gizlemişse, süresinde bildirim yapılmadığını ileri süremediği gibi 2 yıllık genel zamanaşımı süresinden de yararlanamaz.

• Seçimlik Haklar (TBK m. 227): Alıcı; araç bedelinin iadesiyle sözleşmeden dönme, araçtaki ayıp oranında bedelden indirim (değer kaybı tazminatı) veya tamir masraflarının karşılanmasını isteyebilir.

Örnek: İkinci el araç satın alan vatandaş, 3 hafta sonra aracı bakıma götürdüğünde aracın gösterge kilometresinin 250.000'den 120.000'e düşürüldüğünü ve hava yastıklarının patlak olduğunu öğrenmiştir. Bu durum satıcının hilesi ve ağır kusuru ile gizlenmiş bir gizli ayıp olduğundan; alıcı noter kanalıyla ihtarname çekerek aracın iadesini ve ödediği parayı isteyebilir ya da araçtaki değer kaybının tazminini talep edebilir.

V. YETKİLİ SERVİS HATASI NEDENİYLE TAZMİNAT İSTENEBİLİR Mİ?

• Ayıplı Hizmet Kapsamı (TKHK m. 13 & m. 14): Yetkili servisin araç üzerinde yaptığı periyodik bakım veya tamir işleminin eksik, hatalı ya da standartlara aykırı yürütülmesi ayıplı hizmet teşkil eder.

• Tüketicinin Hakları ve Tazminat (TKHK m. 15 / TBK m. 112 & 49): Hizmetin ayıplı ifa edildiği durumlarda tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini serbestçe kullanabilir. Tüketici bu seçimlik haklarının yanında uğradığı her türlü zararın (maddi ve manevi tazminat) giderilmesini isteyebilir.

• Tazmin Edilecek Zarar Kalemleri:

  1. Hatalı işçilik veya yanlış parça montajı nedeniyle araçta oluşan ek mekanik hasar ve tamir masrafları,
  2. Servis hatası sebebiyle araçta meydana gelen değer kaybı,
  3. Aracın serviste kaldığı dönemde ödenen kiralık araç / ikame araç giderleri.

Örnek: Yetkili serviste periyodik bakımı yapılan aracın motor yağı tıpası servis elemanı tarafından tam sıkılmamış ve araç yoldayken yağ sızdırarak motor kitlemiştir. Araç sahibi, yetkili servisten sıfır motor takılmasını/ücretsiz onarımı talep edebileceği gibi; aracın değer kaybını ve araçsız kaldığı dönemde kiraladığı aracın masraflarını yetkili servisten tazminat olarak talep edebilir.

Önemli Uyarı: Tüketici hukuku, garanti mevzuatı ve araç alım-satım uyuşmazlıkları; çok sıkı kanuni sürelere (ihtar süreleri, hak düşürücü süreler, zamanaşımı) ve teknik usul kurallarına tabidir. Haklı olduğunuz bir durumda dahi ekspertiz raporunun zamanında alınmaması, noter ihtarının süresinde çekilmemesi veya görevli/yetkili mahkemenin yanlış seçilmesi gibi bir usul hatası sebebiyle telafisi imkansız hak kayıplarına uğrayabilirsiniz.

Haklarınızı eksiksiz korumak, yasal süreleri kaçırmamak ve dava/arabuluculuk süreçlerini riske atmamak adına süreçlerinizi mutlaka uzman bir avukatın profesyonel hukuki desteği ve rehberliği ile yürütmeniz hayati önem taşımaktadır.

Yazar: Avukat Berat YILDIRIM