MEMUR DAVALARI VE İDARİ YARGI SÜREÇLERİ

1. Memur Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla kanun ve yönetmeliklerde belirtilen ödevleri yapmayan veya yasaklanan işleri yapan memurlara verilen idari yaptırımlardır.

• Disiplin Cezalarının Türleri ve İtiraz Mercileri (657 s.K. m. 125 & m. 135):

  • Uyarma, Kınama ve Aylıktan Kesme Cezaları: İdari itiraz, kararın tebliğinden itibaren Disiplin Kuruluna yapılır.
  • Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası: İdari itiraz, kararın tebliğinden itibaren Yüksek Disiplin Kuruluna yapılır.

• İdari İtiraz Süresi ve Karar Süreci:

  • İtiraz süresi, cezanın memura resmen tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gündür. 7 gün içinde itiraz edilmeyen cezalar idari yönden kesinleşir.
  • İtiraz mercileri, itiraz dilekçesinin kendilerine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz kabul edilirse disiplin amiri cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

• İdare Mahkemesinde İptal Davası Açılması:

  • Anayasa’nın 129. maddesinin 3. fıkrası uyarınca disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.
  • İdari itirazın reddedilmesi veya doğrudan yargı yoluna başvurulması durumunda, kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde Görevli ve Yetkili İdare Mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

Örnek: Bir Devlet memuruna mesaiye izinsiz olarak geç geldiği iddiasıyla disiplin amiri tarafından "Kınama" cezası verilmiştir. Memur, cezanın tebliğ edildiği günden itibaren 7 gün içinde bağlı olduğu kurumun Disiplin Kuruluna yazılı itiraz dilekçesi verir. İtiraz kurulca reddedilirse, ret kararının kendisine tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açabilir.

2. Memurluktan Çıkarma Kararına Karşı Ne Yapılır?

Devlet memurluğundan çıkarma; bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluk sıfatının sona erdirilmesidir.

• Karar Mercii ve Usul Güvenceleri (657 s.K. m. 126 & m. 129):

  • Memurluktan çıkarma cezası ancak memurun bağlı bulunduğu kurumun Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile verilebilir.
  • Savunma Hakkı (657 s.K. m. 129, m. 130): Memurluktan çıkarma cezası istenen memura soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, sözlü veya yazılı olarak kendisi veya avukatı vasıtasıyla savunma yapma hakkı tanınır. Memura 7 günden az olmamak üzere savunma süresi verilmesi kanuni bir zorunluluktur. Savunması alınmadan verilen cezalar hukuken geçersizdir.

• Yargı Yolu ve İptal Davası (İYUK m. 7 & m. 27):

  • Yüksek Disiplin Kurulu kararı nihai işlem niteliğinde olduğundan, kararın memura tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde İptal Davası açılmalıdır.
  • Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebi: Memuriyetin sona ermesi telafisi güç ve imkansız zararlar doğuracağından, dava dilekçesinde idari işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu belirtilerek İYUK’un 27. maddesi uyarınca Yürütmenin Durdurulması talep edilmelidir.

• Kararın Sonuçları ve Göreve İade (İYUK m. 28):

  • Mahkeme çıkarma işlemini iptal ederse idare, kararın kendisine tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde memuru görevine iade etmek ve açıkta kaldığı süredeki tüm maaş ve özlük haklarını yasal faiziyle ödemek zorundadır.

Örnek: Bir memur hakkında bir yılda toplam 20 gün kesintisiz ve özürsüz göreve gelmediği gerekçesiyle Yüksek Disiplin Kurulu tarafından memurluktan çıkarma kararı alınmıştır. Memur, hastalık raporlarının idarece dikkate alınmadığını belirterek kararın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde YD talepli iptal davası açar. Mahkeme işlemi iptal ederse idare memuru 30 gün içinde eski görevine başlatıp geriye dönük alamadığı maaşları öder.

3. Hukuka Aykırı Atama ve Nakil İşlemine Karşı Dava

İdare, kamu hizmetinin gerektirdiği hallerde memurları bulundukları yerlerden başka yerlerdeki kadrolara naklen atama takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu takdir yetkisi mutlak olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri ilkeleriyle sınırlıdır.

• Sürgün / Cezalandırma Amaçlı Atamaların Hukuka Aykırılığı:

  • Disiplin cezası verilmeden veya ceza yerine örtülü ceza olarak yapılan naklen atamalar,
  • Eş durumu, sağlık mazereti veya bölge hizmet süresi dolmadan yapılan keyfi tayinler,
  • Kadro ve unvana uygun olmayan alt/üst görevlere yapılan atamalar hukuka aykırı kabul edilir.

• Dava Süresi ve Yetkili Mahkeme (İYUK m. 7 & m. 33):

  • Naklen atama kararnamesinin tebliğinden itibaren 60 gün içinde davanın açılması gerekir.
  • Yetkili Mahkeme (İYUK m. 33/1): Kamu görevlilerinin atama ve nakil işlemlerinde yetkili mahkeme, memurun atandığı (yeni görev yapacağı) yer veya atama öncesi görev yaptığı yer İdare Mahkemesidir.

• Meyil Süresi ve Yürütmenin Durdurulması (657 s.K. m. 62):

  • Başka yerdeki göreve atanan memur 15 günlük meyil süresi içinde hareket etmek zorundadır. Dava açılması atama işleminin icrasını kendiliğinden durdurmadığı için mahkemeden Yürütmenin Durdurulması kararı alınması hayati önem taşır.

Örnek: Ankara'da görev yapan ve başarı belgeleri bulunan bir memur, idari amiriyle yaşadığı bir tartışmanın ardından hiçbir makul gerekçe gösterilmeden ve kadro ihtiyacı bulunmayan uzak bir ile tayin edilmiştir. Memur, bu atamanın cezalandırma amacı taşıdığını ileri sürerek kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde YD talepli iptal davası açabilir.

4. Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz

Görevden uzaklaştırma; Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Bir disiplin cezası değildir.

• Süre Sınırları ve İnceleme Esasları (657 s.K. m. 145):

  • Görevden uzaklaştırma tedbiri disiplin kovuşturması nedeniyle alınmışsa en çok 3 ay devam edebilir. 3 ay içinde memur hakkında disiplin kararı verilmezse memur görevine başlatılmak zorundadır.
  • Ceza kovuşturması sebebiyle uzaklaştırılmışsa, yetkili amir ilgilinin durumunu her 2 ayda bir inceleyerek tedbirin devam edip etmeyeceğine karar verir.

• Mali ve Özlük Hakları (657 s.K. m. 141):

  • Görevden uzaklaştırılan memurlara bu süreçte aylıklarının 3'te 2'si (2/3) ödenir.
  • Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma dışında bir ceza verilir veya kovuşturmaya yer olmadığına/beraat kararına varılırsa, kesilmiş olan 1/3'lük maaşlar faiziyle ödenir ve derece/kademe ilerlemeleri yapılır.

• Hukuki Başvuru ve Dava Yolu:

  • Memur, İYUK m. 11 uyarınca idareye başvurarak tedbirin kaldırılmasını talep edebilir.
  • Tedbir şartlarının oluşmadığı, somut delil bulunmadığı veya kanuni sürelerin aşıldığı gerekçesiyle kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Örnek: Hakkındaki bir disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırılan memurun soruşturması 3 ay geçmesine rağmen tamamlanmamış ve göreve iade edilmemiştir. Memur, 657 sayılı Kanun'un 145. maddesindeki 3 aylık azami sürenin dolduğunu belirterek göreve iadesini talep edebilir ve idarenin sessiz kalması/reddi üzerine dava açabilir.

5. Memur Maaş ve Özlük Hakları Uyuşmazlıkları

Memurların derece/kademe intibakları, ek gösterge hesaplamaları, özel hizmet tazminatları, harcırah/yolluk ödemeleri ve unvan değişikliği gibi parasal ve mesleki haklarından doğan uyuşmazlıklardır.

• İdareden Talepte Bulunma Usulü (İYUK m. 10):

  • Memur, ödenmeyen veya eksik hesaplanan parasal/özlük haklarının ödenmesi için çalıştığı kuruma yazılı dilekçe ile başvurur.
  • İdare bu başvuruya 30 gün içinde cevap vermelidir. 30 gün içinde cevap verilmezse talep zımnen reddedilmiş sayılır.

• Dava Açma Süresi ve Zamanaşımı (İYUK m. 7 & m. 10):

  • İdarenin ret cevabının tebliğinden veya 30 günlük zımni ret süresinin dolduğu tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde İptal ve Tam Yargı (Tazminat) Davası açılır.
  • Geriye dönük parasal hak taleplerinde genel kamu alacakları zamanaşımı hükümleri uyarınca 5 yıllık geriye dönük ödeme talep edilebilir.

• Yetkili Mahkeme (İYUK m. 33/3):

  • Memurların ilerleme, yükselme, intibak, parasal ve özlük haklarına ilişkin davalarda yetkili mahkeme, memurun görevli bulunduğu yer İdare Mahkemesidir.

Örnek: Mühendislik fakültesini bitiren bir kamu görevlisi, öğrenim durumuna uygun derece/kademe intibakının yapılması ve zam/tazminat farklarının ödenmesi için kurumuna başvurmuştur. İdare 30 gün içinde cevap vermeyerek talebi zımnen reddetmiştir. Memur, 30 günlük sürenin bittiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açarak intibakının yapılmasını ve geriye dönük eksik ödenen mali haklarının yasal faiziyle tahsilini sağlayabilir.

Dikkat: Hukuk sisteminde atılacak hatalı bir adım veya kaçırılan tek bir yasal süre, haklılığınızı tamamen ortadan kaldırabilir. Haklarınızı eksiksiz korumak ve riske atmamak için sürecinizi mutlaka uzman bir avukatla takip ediniz.

Yazar : Avukat Berat YILDIRIM