İVEDİ YARGILAMA USULÜ: UYUŞMAZLIK KAPSAMI VE DAVA SÜRELERİ

İdari yargılama hukukumuzda kural olarak yazılı yargılama usulü ve 60 günlük genel dava açma süresi geçerlidir. Ancak kamu hizmetlerinin aksamaması, gecikmesinde sakınca bulunan yatırımların, ihalelerin ve çevresel kararların bir an önce hukuki kesinliğe kavuşması amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na (İYUK) 6545 sayılı Kanun ile 2014 yılında eklenen 20/A maddesiyle İvedi Yargılama Usulü ihdas edilmiştir.

İvedi yargılama usulü; genel idari yargılama kurallarından farklı olarak dava açma sürelerini kısaltan, dilekçeler teatisini tek aşamaya indiren, idari başvuru ve yürütmeyi durdurma itiraz kanun yollarını kapatan ve davayı doğrudan Danıştay temyiz denetimine tabi tutan özel ve hızlandırılmış bir yargılama rejimidir.

1. İvedi Yargılama Usulüne Tabi Uyuşmazlıklar Hangi İşlemlerdir? (İYUK m. 20/A-1)

Kanun koyucu, ivedi yargılama usulünün uygulanacağı idari işlemleri sınırlı sayıda (numerus clausus) saymıştır. İYUK'un 20/A maddesinin 1. fıkrası uyarınca yalnızca aşağıda belirtilen 6 grup idari işlemden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulü uygulanır:

1. İhale İşlemleri: İhaleden yasaklama kararları hariç olmak üzere, her türlü ihale iş ve işlemleri.
2. Acele Kamulaştırma İşlemleri: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca tesis edilen acele kamulaştırma kararları.
3. Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararları: Özelleştirme uygulamalarına ilişkin Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları.
4. Turizmi Teşvik Kanunu Kapsamındaki İşlemler: 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri.
5. ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) Kararları: 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca alınan idari yaptırım kararları hariç olmak üzere, ÇED sonucu alınan kararlar (ÇED Olumlu, ÇED Olumsuz veya ÇED Gereksizdir kararları).
6. Kentsel Dönüşüm / Afet Riski Kapsamındaki Cumhurbaşkanı Kararları: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.

⚠️ Önemli Not: İhaleden yasaklama kararları ile Çevre Kanunu kapsamındaki idari para cezaları gibi yaptırım kararları ivedi yargılamaya tabi değildir; bunlar genel idari yargılama usulüne tabidir.

2. Genel Yargılama İle İvedi Yargılama Usulü Arasındaki Farklar

İvedi yargılama usulünü genel idari yargılama usulünden ayıran temel farklar mobil uyumlu karşılaştırma tablosunda şu şekildedir:

3. İvedi Yargılama Usulünün Aşama Aşama Yargılama Süreci ve Süreleri

İYUK Madde 20/A fıkra 2 hükmüne göre ivedi yargılama usulünde süreç şu kanuni takvim üzerinden işler:

1. Aşama: Dava Açma ve Hak Düşürücü Süre (30 Gün)

İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 30 GÜNDÜR. 60 günlük genel dava açma süresi bu davalarda uygulanmaz.

2. Aşama: İdari Başvuru Yasağı (İYUK m. 11 Uygulanmaz!)

Genel usulde idari işlem tebliğ edildikten sonra idareye başvurularak işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir ve bu başvuru dava açma süresini durdurur (İYUK m. 11). Ancak ivedi yargılama usulünde İYUK m. 11 hükümleri UYGULANMAZ.

• İdareye başvuru yapılsa dahi 30 günlük dava açma süresi durmaz ve işlemeye devam eder. Başvuru cevabı beklenirken 30 günlük dava açma süresi kaçırılırsa dava süre aşımı yönünden reddedilir.

3. Aşama: İlk İnceleme ve Dilekçenin Tebliği (7 Gün)

Mahkeme, dava dilekçesini aldığı tarihten itibaren 7 gün içinde ilk incelemeyi yapar ve kanuna uygun bulursa dava dilekçesi ile eklerini davalı idareye tebliğe çıkarır.

4. Aşama: Tek Savunma Süresi (15 Gün + 15 Gün Uzatma)

Davalı idarenin savunma verme süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren 15 GÜNDÜR. Haklı sebeplerin bulunması halinde mahkeme bu süreyi bir defaya mahsus olmak üzere en fazla 15 gün uzatabilir. Savunmanın verilmesi veya sürenin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri aşaması yoktur.

5. Aşama: Yürütmenin Durdurulması (YD) Kararlarına İtiraz Yasağı

Mahkemenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında verdiği kabule veya redde ilişkin kararlara karşı itiraz kanun yolu kapalıdır. Karar kesin olup Bölge İdare Mahkemesine YD itirazı yapılamaz.

6. Aşama: Karar Verme Süresi (Tekemmülden İtibaren 1 Ay)

Bu davalar, dosyanın tekemmül etmesinden itibaren en geç 1 ay içinde karara bağlanır. Dava dosyasında yapılması gereken keşif, bilirkişi incelemesi, ara kararlar veya duruşma gibi işlemler mahkemece ivedilikle sonuçlandırılır.

4. Temyiz Aşaması ve Danıştay Süreci (Kanun Yolları)

İvedi yargılama usulünde Bölge İdare Mahkemelerine İstinaf başvurusu yapılması imkanı kaldırılmıştır. İdare Mahkemesinin verdiği nihai kararlara karşı doğrudan Danıştay nezdinde temyiz kanun yoluna başvurulur.

• Temyiz Süresi (15 Gün): İdare Mahkemesinin nihai kararına karşı kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 GÜNDÜR.
• Temyiz Dilekçesinin Tebliği (3 Gün): Temyiz dilekçeleri mahkemece 3 gün içinde incelenir ve karşı tarafa tebliğe çıkarılır.
• Temyize Cevap Süresi (15 Gün): Temyiz dilekçesine karşı tarafların cevap verme süresi 15 GÜNDÜR.
• Danıştay’ın İnceleme Usulü: Danıştay, temyiz incelemesini evrak üzerinde yapar. Maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise kararı onar ya da düzelterek onar. Danıştay temyiz incelemesi sonucunda verilen kararı haklı bulursa dosyayı geri göndermeksizin kendisi esas hakkında yeniden karar verir. Ancak ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulursa kararı bozarak dosyayı mahkemesine gönderir.
• Danıştay Karar Süresi ve Kesinlik: Temyiz istemi Danıştay tarafından en geç 2 ay içinde karara bağlanır ve karar en geç 1 ay içinde tebliğe çıkarılır. Danıştay'ın temyiz üzerine verdiği kararlar KESİNDİR.

5. İvedi Yargılama Usulü İle Merkezi Sınav Yargılama Usulünün (İYUK m. 20/B) Karşılaştırılması

İdari yargıda ivedi yargılama dışında bir diğer hızlandırılmış rejim ise Merkezi ve Ortak Sınavlara İlişkin Yargılama Usulüdür (İYUK m. 20/B). Her iki usul arasındaki temel fark dava süreleridir:

• İvedi Yargılama (m. 20/A): İhale, ÇED, acele kamulaştırma vb. kapsar. Dava açma süresi 30 gün, savunma süresi 15 gün, temyiz süresi 15 gündür.
• Merkezi Sınav Yargılaması (m. 20/B): MEB ve ÖSYM tarafından yapılan merkezi sınavları kapsar. Dava açma süresi 10 gün, savunma süresi 3 gün, temyiz süresi 5 gündür.

⚠️ ÖNEMLİ HUKUKİ UYARI

İvedi yargılama usulü; 30 günlük kısa dava açma süresi, idareye başvuru imkanının olmaması (İYUK m. 11 yasağı), YD kararlarına itirazın kapalı olması ve 15 günlük temyiz süresi bakımından son derece sıkı ve telafisi imkansız hak kayıpları doğurabilecek riskler barındırmaktadır.

Usuli bir hata nedeniyle davanın reddedilmemesi veya ihalelerden/kamulaştırmalardan doğan haklarınızın korunması adına tüm süreçlerinizi mutlaka alanında uzman bir idare avukatının hukuki desteği ile yürütmeniz tavsiye olunur.