BORÇ, FAİZ VE İCRA MASRAFLARI

I. İCRA BORCU NASIL HESAPLANIR?

Bir icra dosyasının kapatılması için gereken toplam borç miktarı, tek bir kaleme dayanmayıp kanunun öngördüğü bileşenlerin toplanmasıyla elde edilir:

1. Asıl Alacak (Ana Borç): Takip talebinde ve ödeme emrinde gösterilen temel borç tutarıdır.

2. Takip Öncesi İşlemiş Faiz: Borcun temerrüt tarihinden icra takibinin başlatıldığı tarihe kadar geçen süre için hesaplanan faizdir.

3. Takip Sonrası İşleyecek Faiz: Takip tarihinden borcun tamamen ödendiği güne kadar geçen her gün için, alacağın niteliğine göre (yasal faiz, ticari reeskont faizi, avans faizi vb.) hesaplanan güncel faiz tutarıdır.

4. İcra Harçları (492 sayılı Harçlar Kanunu):

   • İcraya Başvurma Harcı: Takip açılırken ödenen maktu harçtır.
   • Peşin Harç: İlamsız takiplerde takip konusu alacağın binde 5'i (‰5) oranında alınan ve alacaklı tarafından peşin ödenip takip sonunda borçluya yükletilen harçtır.
   • Tahsil Harcı: Borcun icra dosyası kanalıyla tahsil edilmesi anında doğan ve ödeme safhasına göre değişen oranlarda borçludan alınan harçtır.

5. İcra Takip Masrafları (İİK m. 59): Tebligat giderleri, UYAP sorgu masrafları, haciz, muhafaza, yediemin, bilirkişi ve satış masrafları gibi takip için yapılan tüm zorunlu harcamalar borçluya aittir.

6. İcra Vekalet Ücreti (İİK m. 138/2): Alacaklı kendisini bir avukat ile temsil ettiriyorsa, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca borç miktarı üzerinden hesaplanan nispi/maktu icra vekalet ücreti dosya borcuna eklenir.

II. İCRA DOSYASI BORCU NASIL ÖDENİR?

İcra borcunun resmen kapanması ve hacizlerin kaldırılması için ödemenin kanuni usullere uygun olarak yapılması gerekir:

1. İcra Dairesi Banka Hesabı veya Veznesine Ödeme (İİK m. 9):

   • En güvenli ödeme yöntemidir. Ödeme, icra dairesinin bağlı olduğu banka hesabına (IBAN) dosya numarası ve borçlu bilgileri belirtilerek yatırılır veya bizzat icra dairesi veznesine ödenir.

2. Doğrudan Alacaklıya veya Vekiline (Avukata) Ödeme:

   • Borçlu, borcu doğrudan alacaklıya veya alacaklının vekiline ödeyebilir. Ancak bu durumda alacaklının vekilinin icra dosyasına harçlandırılmış ödeme beyanında bulunması (dosyayı harçlandırarak kapatması) gerekmektedir.

3. Mahsup Sırası ve Kısmi Ödeme (TBK m. 100):

   • Borçlu icra dosyasına borcun tamamını değil de bir kısmını öderse; yapılan ödeme kural olarak öncelikle takip masrafları, icra vekalet ücreti ve işlemiş faize mahsup edilir; geriye kalan miktar asıl alacaktan düşülür.

III. İCRA BORCU TAKSİTLENDİRİLEBİLİR Mİ?

İcra borcunun taksitlendirilmesi imkânı, kanuni taksitlendirme (İİK m. 111) ve rızai (anlaşmalı) taksitlendirme olmak üzere iki şekilde gerçekleşir:

1. Kanuni Taksitlendirme (İİK m. 111 - Borçlunun Tek Taraflı Hakkı)

Alacaklının kabulü veya muvafakati aranmaksızın, borçlunun Kanun'un 111. maddesindeki şartları yerine getirerek icra takibini durdurma hakkıdır:

• Şartları:

  1. Borçlunun borca yetecek kadar malının haczedilmiş olması (veya alacaklının henüz satış talebinde bulunmamış olması) gerekir.
  2. Borçlu, toplam borç miktarının en az dörtte birini (%25'ini) derhal ve peşin olarak icra veznesine yatırmalıdır.
  3. Kalan borcun aydan aya ve en fazla 3 ay içinde (toplam 4 eşit taksitte) ödenmesi taahhüt edilmelidir.

• Hukuki Sonucu: Bu şartlar sağlandığında icra müdürü satışı ve icra muamelelerini durdurur. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra takibi ve satış işlemleri kaldığı yerden devam eder.

2. Rızai Taksitlendirme (Alacaklı ile Borçlu Anlaşması)

• Borçlu ile alacaklı/vekili, icra dairesinde bir araya gelerek borcun kaç taksitte, hangi tarihlerde ve ne miktarlarda ödeneceğini özgürce kararlaştırabilirler.

• Damga Vergisi Muafiyeti (İİK m. 111/son): Borçlunun taahhüdü veya tarafların hacizden önce ya da sonra yapacakları taksitleşme sözleşmesi nedeniyle icra dairesinde düzenlenen tutanaklar damga vergisinden istisnadır.

• Taahhüdü İhlal Yaptırımı (İİK m. 340): Gerek kanuni gerek rızai taksitlendirmede verilen yazılı taahhüdü haklı bir mazereti olmaksızın ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsi verilebilir.

Somut Örnek: Toplam dosya borcu 100.000 TL olan bir borçlu, malı haczedildikten sonra icra dairesine giderek 25.000 TL peşin öder ve kalan 75.000 TL'yi takip eden 3 ayda 25.000'er TL olarak ödeyeceğini taahhüt ederse (İİK m. 111); alacaklı itiraz etse dahi icra müdürü satışı durdurmak zorundadır.

Dikkat: Hukuk sisteminde atılacak hatalı bir adım veya kaçırılan tek bir yasal süre, haklılığınızı tamamen ortadan kaldırabilir. Haklarınızı eksiksiz korumak ve riske atmamak için sürecinizi mutlaka uzman bir avukatla takip ediniz.

Yazar : Avukat Berat YILDIRIM