EV EŞYALARININ HACZİ VE MALVARLIĞININ HACZİ

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) ve 7445 sayılı Kanun ile getirilen güncel mevzuat hükümleri çerçevesinde ev haczi ve malvarlığı haczine ilişkin tüm süreçler aşağıda detaylandırılmıştır:

I. EVE HACZE GELİNDİĞİNDE NE YAPILMALIDIR?

Konutta yapılacak haciz işlemleri, borçlunun konut dokunulmazlığını ve özel hayatın gizliliğini korumak amacıyla sıkı idari ve yargısal denetimlere tabi tutulmuştur.

1. İcra Mahkemesi Onay Kararı Sorulmalıdır: 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun ile İİK m. 79/a maddesi ihdas edilmiştir. Bu düzenlemeye göre; icra müdürü haciz yapılacak yerin konut olduğunu tespit ederse haciz kararı alır ve bu kararı derhal İcra Mahkemesinin onayına sunar. İcra Mahkemesi dosya üzerinden en geç 3 gün içinde karar vererek konutta haciz yapılmasını onaylarsa haciz işlemi yürütülebilir. Eve hacze gelen icra memurundan veya alacaklı vekilinden mahkemenin bu onay kararı talep edilip görülmelidir; mahkeme kararı olmadan evde haciz yapılamaz.

2. Kimlik ve Görev Belgesi Kontrol Edilmelidir: Eve gelen kişilerin icra memuru, icra katibi ve alacaklı vekili (avukat) olup olmadığı kimlik kartları incelenerek teyit edilmelidir.

3. Sakin Kalınmalı ve İcra Memuruna Yardımcı Olunmalıdır: İcra memuru kilitli yerleri açtırmaya ve evde inceleme yapmaya yetkilidir. Borçlunun zor çıkarması halinde kolluk kuvveti (polis/jandarma) marifetiyle zor kullanılabilir.

4. Haciz Tutanağına Beyanlar Yazdırılmalıdır: Evde bulunan eşyaların durumu, kişisel niteliği veya üçüncü bir kişiye (örneğin eşe, çocuğa, ev arkadaşına) ait olduğu hususu icra memuruna bildirilmeli ve bu beyanların haciz tutanağına aynen yazılması istenmelidir.

5. İmzalana Tutanak Okunmalıdır: İcra memuru tarafından tutulan haciz tutanağının bir nüshası istenmeli ve tutanak okunarak imzalanmalıdır.

Örnek: Borçlu (A)'nın evine gelen icra ekibine karşı (A), öncelikle İcra Mahkemesince verilmiş konut haczi onay kararını görmek ister. İcra memuru kararı ibraz ettikten sonra evde inceleme yapılır. (A), salonda bulunan bilgisayarın üniversitede okuyan kızına ait olduğunu ve ders için kullanıldığını belirterek bu durumun haciz tutanağına geçirilmesini sağlar.

II. EV EŞYALARI HACZEDİLEBİLİR Mİ?

Hukukumuzda yapılan son kanuni düzenlemelerle ev eşyalarının haczi kural olarak imkansız hale getirilmiştir.

• Genel Kural (İİK m. 82/1-3): 7445 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değişen İİK m. 82/3 uyarınca; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası HACZEDİLEMEZ.

• Aynı Eşyadan Birden Fazla Olması Durumu: Yapılan son yasal değişiklikle, aynı ev eşyasından birden fazla olsa dahi "ailenin ortak kullanımına hizmet ettiği" sürece bu eşyaların haczedilmesi yasaklanmıştır.

• Hangi Eşyalar Haczedilebilir?

  • Evdeki kasa veya çekmecelerde bulunan nakit para, altın, ziynet eşyaları, antika tablolar veya tarihi değeri olan süs eşyaları haczedilebilir.
  • Ev eşyası niteliğinde olmayan, lüks ve yüksek ticari değere sahip kıymetli varlıklar haczedilebilir.

Örnek: Bir borçlunun evinde bulunan çamaşır makinesi, buzdolabı, televizyon, koltuk takımı, yemek masası ve fırın ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası sayıldığından haczedilemez ve evden götürülemez. Evde 2 adet televizyon veya 2 adet buzdolabı bulunsa dahi, bunlar lüks/antika nitelikte değilse haczedilemez. Ancak salondaki vitrinde sergilenen antika bir vazoya veya kasadaki altınlara el konulabilir.

III. ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN EVİNDEKİ MALLAR HACZEDİLEBİLİR Mİ?

Borçluya ait olmayan, üçüncü şahıslara ait evlerde veya zilyetliği üçüncü kişide bulunan yerlerde haciz yapılması özel hukuki koruma kurallarına tabidir.

1. Borçlu İle Üçüncü Kişinin Birlikte Oturduğu Yerler (İİK m. 97/a): Borçlu ile anne, baba, eş veya arkadaşının birlikte yaşadığı evlerde mülkiyet karinesi borçlu lehindedir. Bu evde haciz yapıldığında üçüncü kişi "Bu mal benimdir" diyerek istihkak iddiasında bulunabilir. Üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz (evden götürülmez); icra müdürü takibin devamı veya durdurulması için dosyayı İcra Mahkemesine gönderir.

2. Doğrudan Üçüncü Kişinin Kendi Evinde Haciz (İİK m. 99): Haczedilmek istenen eşya borçlunun elinde olmayıp, doğrudan üçüncü kişinin evinde/zilyetliğinde bulunuyorsa; üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu beyan edip yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınamaz.

3. Alacaklının Dava Açma Zorunluluğu: İcra müdürü, alacaklıya 7 gün içinde İcra Mahkemesinde üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açması için süre verir. Alacaklı 7 gün içinde dava açmazsa üçüncü kişinin mülkiyet iddiası kabul edilmiş sayılır ve haciz kalkar.

Örnek: Borçlu (B)'nin borcu sebebiyle, (B)'nin hiç yaşamadığı ve sadece anne-babasının ikamet ettiği eve gidilmiştir. Anne (C), borçlu oğlunun bu evde yaşamadığını ve evdeki tüm eşyaların faturasının kendisine ait olduğunu beyan eder. İİK m. 99 gereğince icra memuru eşyaları muhafaza altına alıp evden götüremez; alacaklıya 7 gün içinde istihkak davası açması için süre verilir.

IV. HACZEDİLEN MAL NASIL KURTARILIR?

Haciz altındaki bir malın üzerindeki haciz şerhini kaldırmak veya muhafaza altına alınmasını engellemek için başvurulabilecek yasal yollar şunlardır:

1. Borcun Ödenmesi: İcra dosyasına kapatma bakiye borcu ödendiğinde mal üzerindeki haciz resmen kaldırılır.

2. Kanuni Taksitlendirme Yapılması (İİK m. 111): Borçlu, icra dairesine başvurarak toplam dosya borcunun en az %25'ini (dörtte birini) peşin yatırıp, kalan tutarı aydan aya en fazla 3 eşit taksitte ödeyeceğini taahhüt ederse; hacizli malın satışı ve muhafaza işlemleri kendiliğinden durur.

3. İstihkak Davası Açılması (İİK m. 96-99): Haczedilen mal borçluya değil de üçüncü bir kişiye aitse; ilgili kişi tebliğ veya öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde İcra Mahkemesinde İstihkak Davası açarak malın haczedilmezliğini ve kendisine ait olduğunu ispatlayıp haczi kaldırabilir.

4. Satış İsteme Süresinin Geçirilmesi (İİK m. 106 & m. 110): Alacaklı veya borçlu, haciz tarihinden itibaren 1 yıl içinde haczedilen malın satışını istemek ve satış avansını yatırmak zorundadır. 1 yıl içinde satışı istenmeyen veya masrafı yatırılmayan mallar üzerindeki haciz kanun gereğince kendiliğinden düşer.

Örnek: Borçlu (D)'nin aracı üzerine icra takibi sebebiyle haciz konulmuştur. Alacaklı taraf 1 yıllık yasal süre geçmesine rağmen araç için satış talebinde bulunmamış ve satış avansı yatırmamıştır. Borçlu (D), İcra Müdürlüğüne vereceği bir dilekçe ile İİK m. 106 gereğince süresinde satışı istenmeyen aracın üzerindeki haczin kaldırılmasını sağlar.

V. HACİZ İŞLEMİNE KARŞI NASIL ŞİKÂYET EDİLİR?

İcra memurlarının kanuna, usule veya olaya aykırı olarak gerçekleştirdikleri haciz işlemlerine karşı idari yargı denetimi şikayet müessesesi ile sağlanır.

• Hangi Durumlarda Şikayet Edilir? (İİK m. 16):

  • Mahkeme onay kararı alınmadan konutta haciz yapılması,
  • Kanunen haczi yasak olan lüzumlu ev eşyalarının haczedilmesi,
  • Borç miktarına oranla çok yüksek değerde aşkın haciz uygulanması,
  • İcra memurunun yetkisini aşarak usulsüz işlem tesis etmesi.

• Başvuru Mercii ve Süresi (İİK m. 16):

  • Genel Şikayet Süresi: Şikayet konusu haciz işleminin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde takibin yürütüldüğü yerdeki İcra Mahkemesi'ne dilekçe verilerek yapılır.
  • Süresiz Şikayet: Bir hakkın yerine getirilmemesinden, sebepsiz sürüncemede bırakılmasından veya kamu düzenine aykırılıktan (örneğin kanunen tamamen haczedilemez bir eşyanın haczedilmesinden) doğan aksaklıklarda şikayet süresizdir; her zaman başvuru yapılabilir.

• Şikayetin Sonucu (İİK m. 17): İcra Mahkemesi şikayeti haklı bulursa, kanuna aykırı yapılan haciz işlemini tamamen iptal eder veya düzeltilmesine karar verir.

Örnek: İcra memuru, evde tek bulunan ve ailenin ortak kullanımındaki çamaşır makinesini haczetsin. Borçlu, kamu düzenine ve İİK m. 82/3 maddesine aykırı bu işlem karşısında haciz tarihinden itibaren 7 gün içinde İcra Mahkemesi'ne başvurarak şikayet yoluyla çamaşır makinesi üzerindeki haczin kaldırılmasını talep eder ve mahkeme haciz işlemini iptal eder.

Haciz işlemleri doğrudan malvarlığınızı tehlikeye atabileceği için mutlaka bir avukat yardımıyla süreci yürütmeniz tavsiye edilir.

Yazar: Avukat Berat YILDIRIM