MAAŞ HACZİ VE BANKA HESAPLARINA HACİZ

I. MAAŞIN NE KADARI HACZEDİLEBİLİR?

• Kanuni Kesinti Sınırı: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi ve Türk Borçlar Kanunu’nun 410. maddesi uyarınca; borçlunun aylık maaş veya ücretinin en fazla dörtte biri (%25'i) haczedilebilir. Borçlunun rızası olmaksızın maaşının 1/4'ünden fazlası üzerinde haciz uygulanamaz.

• İkramiye, Prim ve Mesai Ücretleri: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, maaşın eklentisi niteliğindeki ikramiye, prim ve fazla çalışma (mesai) ücretlerinin de kural olarak en fazla 1/4'ü kesintiye tabidir.

• Nafaka Alacakları İstisnası: İşçinin aylık ücretinde 1/4 sınırının tek kanuni istisnası cari (güncel aylık) nafaka alacaklarıdır. Mahkemece karara bağlanan aylık nafaka miktarı kesildikten sonra, kalan kısımdan diğer borçlar için %25 kesinti yapılır.

Örnek: Net 40.000 TL maaş alan bir çalışanın icra borcu sebebiyle maaşından her ay kesilebilecek azami miktar 10.000 TL'dir. İşveren icra dairesinden gelen haciz ihbarnamesine dayanarak borçlunun onayını almadan maaşın yarısını (20.000 TL) veya tamamını icra dosyasına yatıramaz.

II. BANKA HESABINA KONULAN HACİZ NASIL KALDIRILIR?

• Hukuki Niteliği (İİK m. 89): İcra dairesi, alacaklının talebi üzerine borçlunun bankalardaki mevduat ve alacaklarının haczi için bankalara İİK m. 89 uyarınca Haciz İhbarnamesi gönderir.

• Maaş Hesabına Haciz/Bloke Konulması Hukuksuzluğu: Borçlunun çalıştığı işyeri tarafından zaten 1/4 kesinti yapılarak yatan maaş hesabına banka tarafından tekrar haciz konulması ya da yatan maaşın kalan 3/4'üne bloke konularak çekilmesinin engellenmesi çift haciz niteliğindedir ve hukuka aykırıdır.

• Haczi Kaldırma Adımları:

  1. İcra Dairesine Başvuru: Bankadan alınan son aylara ait onaylı hesap ekstresi ve maaş bordrosu ile takibin yürütüldüğü İcra Müdürlüğü'ne yazılı dilekçe verilir. Hesabın "maaş hesabı" olduğu kanıtlanarak blokenin ve haczin kaldırılması talep edilir.

  2. İcra Hukuk Mahkemesine Şikayet (İİK m. 16): İcra müdürü talebi reddederse veya banka blokerini kaldırmazsa; işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesi'ne "Memur Muamelesini Şikayet" davası açılarak maaş hesabındaki blokenin ve haczin kaldırılması sağlanır.

Örnek: İşvereni tarafından maaşından %25 kesilerek icra dosyasına yatırılan borçlu (A)'nın, maaşının yattığı banka hesabına konulan bloke yüzünden geriye kalan %75'lik kısmını çekememesi halinde; banka hesap dökümü ile İcra Müdürlüğü'ne başvurarak maaş hesabındaki blokenin kaldırılmasını isteme hakkı mevcuttur.

III. EMEKLİ MAAŞINA HACİZ KONULABİLİR Mİ?

• Kural Olarak Emekli Maaşı Haczedilemez: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi ve İİK m. 83/a maddesi uyarınca; SGK tarafından bağlanan emekli aylıkları borçlunun rızası olmadan haczedilemez.

• İstisnalar:

  1. Nafaka Borçları: Birikmiş ve işleyen nafaka alacakları için emekli maaşına re'sen haciz konulabilir.

  2. SGK Prim ve Ceza Borçları: Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kendi prim alacakları için haciz tatbik edilebilir.

  3. Takip Kesinleştikten Sonra Verilen Açık Muvafakat: Emekli borçlu, icra takibi kesinleştikten sonra bizzat icra dairesine giderek emekli maaşından kesinti yapılmasına yazılı muvafakat (rıza) verirse haciz uygulanabilir.

• Önceden Verilen Anlaşmaların Geçersizliği (İİK m. 83/a): Kredi sözleşmeleri imzalanırken veya takip kesinleşmeden önce atılan "Emekli maaşımdan kesinti yapılmasına izin veriyorum" şeklindeki taahhüt ve muvafakatler İİK m. 83/a gereğince KESİNLİKLE GEÇERSİZDİR. Emekli borçlu süresiz şikayet yoluyla bu haczi kaldırabilir.

Örnek: Emekli (B), bankadan kredi çekerken sözleşmeye konulan "Maaşımdan kesinti yapılabilir" maddesine imza atmış olsa dahi; icra takibi başladıktan sonra yazılı rıza vermediği sürece icra müdürlüğü emekli maaşına haciz koyamaz. Konulmuş olan haciz şikayet dilekçesiyle kaldırılır.

IV. BİRDEN FAZLA MAAŞ HACZİ KONULURSA NE OLUR? (SIRA CETVELİ)

• Sıra Cetveli İlkesi (İİK m. 83/2): İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesinin 2. fıkrası uyarınca; "Birden fazla haciz var ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez".

• İşverenin Bildirim Yükümlülüğü (İİK m. 355 & m. 356): İşveren, kendisine tebliğ edilen maaş haczi müzekkeresine 7 gün içinde cevap vererek borçlunun maaşında önceden konulmuş bir haciz varsa bunu ve sırasını bildirmekle yükümlüdür.

• Çift Kesinti Yapılamaz: İşveren aynı maaştan iki ayrı dosya için %25 + %25 (toplam %50) kesinti yapamaz. Kesinti her zaman en fazla %25 oranında birinci sıradaki icra dosyası için yapılır. Birinci icra dosyasındaki borç tamamen kapandıktan sonra ikinci sıradaki icra dosyasına kesinti aktarılır.

• İşverenin Sorumluluğu (İİK m. 356): Haciz yazısına uymayan ve kesinti yapmayan işverenden kesmediği miktar mahkeme kararına gerek kalmaksızın icra dairesince re'sen tahsil olunur.

Örnek: Borçlu (C)'nin maaşına sırasıyla X, Y ve Z İcra Dairelerinden haciz yazısı gelmiştir. İşveren sadece ilk sırada yer alan X İcra Dairesi için her ay %25 kesinti yapar; Y ve Z İcra Dairelerine ise borçlunun maaşında öncelikli haciz bulunduğunu ve sıraya alındıklarını bildirir.

V. HACZEDİLEMEYEN MAL VE GELİRLER NELERDİR? (İİK m. 82)

Borçlunun ve ailesinin asgari yaşam kalitesini korumak amacıyla 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde haczedilemeyecek mal ve haklar sınırlı sayıda olmamak üzere düzenlenmiştir:

1. Devlet Malları: Devlet tüzel kişiliğine ait taşınır ve taşınmaz mallar ile kamu hizmetine tahsis edilmiş gelirler.

2. Mesleki Eşyalar (İİK m. 82/2): Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü alet, edevat ve eşya (Örn: Terzinin dikiş makinesi, marangozun Hızarı).

3. Lüzumlu Ev Eşyaları (İİK m. 82/3): Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyaları (para, altın, ziynet, antika eşyalar hariç) haczedilemez. Aynı amaca hizmet eden ev eşyasından evde birden fazla bulunması halinde lüks olmayan bir tanesi borçluya bırakılır.

4. Haline Münasip Ev / Meskeniyet İddiası (İİK m. 82/12): Borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomik durumuna ("haline münasip") uygun tek evi haczedilemez. Evin değeri borçlunun haline münasip ev ihtiyacından fazla ise satılır; satış bedelinden borçluya haline uygun ev alabileceği miktar bırakılarak kalanı alacaklıya ödenir.

5. Öğrenci Bursları ve Sosyal Yardımlar (İİK m. 82/13): Öğrenci bursları, engelli aylıkları, doğum ve çocuk yardımları, vücut ve sağlık üzerine verilen tazminat paraları haczedilemez.

6. Maaşın Dörtte Üçü (3/4'ü): Çalışan borçlunun maaşının 3/4'lük kısmı borçlunun geçimi için kanunen koruma altındadır.

Örnek: Bir borçlunun evine hacze gidildiğinde; evde bulunan buzdolabı, çamaşır makinesi, TV, koltuk takımı ve yataklar ailenin ortak ev eşyası niteliğinde olduğundan haczedilip evden muhafaza altına alınamaz. Ancak evde 2 adet buzdolabı varsa ikinci buzdolabı veya kasadaki ziynet eşyaları haczedilebilir.

Dikkat: Hukuk sisteminde atılacak hatalı bir adım veya kaçırılan tek bir yasal süre, haklılığınızı tamamen ortadan kaldırabilir. Haklarınızı eksiksiz korumak ve riske atmamak için sürecinizi mutlaka uzman bir avukatla takip ediniz.

Yazar : Avukat Berat YILDIRIM